AI-geletterdheid en artikel 4 van de AI Act: wat de verplichting voor uw MKB-bedrijf nu inhoudt

Artikel 4 van de EU AI Act vraagt aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen om "maatregelen te nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen" bij hun personeel en bij andere personen die namens hen met AI-systemen omgaan. Die verplichting geldt al sinds 2 februari 2025 — maar sinds de Digital Omnibus, op 27 juli 2026 in werking getreden, is de inhoud ervan expliciet veranderd: van een resultaatsverplichting naar een inspanningsverplichting (AI Act Service Desk, artikel 4, door de Europese Commissie zelf gemarkeerd als "amended"). Voor een MKB-bedrijf dat ChatGPT, Copilot of vergelijkbare tools gebruikt, betekent dat vooral dit: u moet kunnen laten zien dat u iets heeft gedaan, niet dat u een bepaald niveau heeft gehaald.

Wat er precies veranderd is

De oorspronkelijke tekst verplichtte organisaties om "naar best vermogen" een "voldoende niveau" van AI-geletterdheid te waarborgen. De geamendeerde tekst schrapt dat resultaat: providers en deployers "shall take measures to support the development of AI literacy" van hun personeel, rekening houdend met technische kennis, ervaring, opleiding, training en de gebruikscontext — en expliciet zonder dat dit "any specific level" van AI-geletterdheid van een individu garandeert (AI Act Service Desk, artikel 4).

Dat is geen vrijbrief om niets te doen — het verschuift waar de bewijslast ligt: niet bij een gehaald niveau, maar bij aantoonbare inspanning. De groep is ook breder dan uw eigen personeel: de Commissie bevestigt dat ook contractanten, dienstverleners en klanten die onder het gezag van de organisatie met haar AI-systemen werken, meetellen (EU AI Office, "AI Literacy – Questions & Answers"). Handhaving loopt via de nationale markttoezichthouders, niet de AI Office zelf; de regels voor markttoezicht gelden sinds 2 augustus 2026, de sanctiebepalingen al sinds 2 augustus 2025 (AI Act Service Desk, artikel 113) — de onderliggende verplichting zelf is al van kracht sinds 2 februari 2025.

Wat de AP's 4-stappenplan zegt

De Autoriteit Persoonsgegevens publiceerde een praktisch stappenplan — "Aan de slag met AI-geletterdheid" (januari 2025), later aangevuld met "Verder bouwen aan AI-geletterdheid" (27 oktober 2025) (AP, januari 2025; vervolg: AP, 27 oktober 2025). Vier stappen, als doorlopende cyclus:

1. Identificeren — welke AI-systemen, wie gebruikt ze, waarvoor, welke risico's?
2. Doel bepalen — wie moet op welk niveau AI-geletterd zijn, per rol en risico?
3. Uitvoeren — bewustwording en training, met betrokkenheid van het management.
4. Evalueren — periodiek nagaan of doelen gehaald worden, en opnieuw beginnen.

Geen "one size fits all" — de uitwerking verschilt per organisatie, functie en risico.

Wat de EU AI Office Q&A toevoegt

• Geen verplichte uren of toets. "No strict requirements or mandatory trainings are imposed" (EU AI Office, Q&A).
• Ondersteuning specifiek voor het MKB — via de European Digital Innovation Hubs ("Experience Centres for AI") en de nieuwe AI Skills Academy.
• Een levend archief van praktijkvoorbeelden, met de kanttekening dat overnemen geen automatische garantie van naleving geeft (EU AI Office, living repository).

De Nederlandse en Europese bronnen bevestigen elkaar: geen vast niveau, geen verplicht aantal uren, wel een aantoonbare, herhaalde inspanning passend bij uw eigen risico's en rollen.

Hoe een bedrijf van 10–100 medewerkers dit in één middag regelt

• Beleid (± 30 min) — één A4 met wat wel/niet mag met AI-tools, en wie verantwoordelijk is.
• Register (± 30 min) — welke AI-tools, door wie, waarvoor, en welk risico.
• Korte training (± 60–90 min) — één sessie voor alle gebruikers: wat de tools wel en niet goed kunnen, wat er met ingevoerde gegevens gebeurt, wanneer een uitkomst een menselijke check nodig heeft.
• Bewijslog (± 15 min) — datum, deelnemers, onderwerpen, plus een vervolgdatum over 6–12 maanden.

Vier blokken, een middag, geen consultant nodig — het bewijs dat u iets concreets heeft gedaan.